Lazer Kesimde Gaz Tüketimi Nasıl Hesaplanır? Oksijen, Azot ve Hava Maliyeti

Lazer kesim gaz tüketimi hesaplama, makinenin saatte harcadığı gaz hacmini (m³/saat) kesim dakikası başına TL maliyete çevirmek demektir. Formül basittir: gaz maliyeti (TL/dk) = tüketim (m³/saat) ÷ 60 × birim fiyat (TL/m³). Tüketimi en çok nozul çapı ve kesim basıncı belirler; bu yüzden yüksek basınçlı azotla kesim, düşük basınçlı oksijenle kesime göre dakikada kat kat fazla gaz harcar.

Kısaca:
– Gaz maliyeti (TL/dk) = tüketim (m³/saat) ÷ 60 × birim fiyat (TL/m³).
– Debi kabaca nozul kesit alanı ve mutlak basınçla orantılı artar; nozul çapı 2 mm'den 3 mm'ye çıkınca kesit 2,25 katına çıkar.
– Gerçek tüketimi tank seviye farkından ya da gaz faturasının o gazla kesilen saate bölünmesinden bulun.
– Tek dakika ücreti kullanırsanız azotlu işler zararına, oksijenli işler pahalıya gider.

Lazer kesim gaz tüketimi hesaplama formülü

Gaz tüketimi, kesim sırasında nozuldan geçen gaz hacmi demektir ve genellikle normal metreküp/saat (m³/saat) ile ifade edilir. Tedarikçi faturası ise m³, kg ya da litre sıvı üzerinden gelebilir. Hesabın amacı bu iki birimi birleştirip kesim dakikası başına TL bulmaktır.

Formül: Gaz maliyeti (TL/dk) = tüketim (m³/saat) ÷ 60 × birim fiyat (TL/m³)

Saatlik gaz maliyeti tüketim × birim fiyattır ve makine dakika maliyetinin bir parçasıdır: makine dakika maliyeti = [(aylık amortisman + kira + personel + bakım/sarf + genel gider) ÷ aylık çalışma saati + saatlik elektrik + saatlik gaz] ÷ 60. Diğer kalemleri lazer kesim maliyeti nasıl hesaplanır yazısında anlattık.

Gaz çoğu makinede delme ve kesim sırasında açıktır; konturlar arası boşta harekette kapanır ya da azalır, delmeden önce ve kesimden sonra kısa ön ve son akış süreleri eklenir. Bu yüzden saatlik tüketimi makinenin açık kaldığı saatle değil, o gazla kesim yapılan saatle eşleştirmek gerekir.

Gaz tüketimini ne belirler? Nozul çapı ve basınç

Nozuldan çıkan gazın debisi iki şeye bağlıdır: nozul ağzının kesit alanı ve gazın basıncı. Yüksek basınçlı kesimde akış nozul ağzında ses hızına ulaşır. Bu durumda debi kabaca kesit alanı ve mutlak basınçla doğru orantılı artar.

• Nozul çapı: Kesit alanı çapın karesiyle büyür. Çap 2 mm'den 3 mm'ye çıkınca alan (3 ÷ 2)² = 2,25 katına çıkar; aynı basınçta tüketim de kabaca bu oranda artar.
• Basınç: Gösterge basıncı 10 bardan 20 bara çıkınca mutlak basınç 11'den 21 bara, yani yaklaşık 1,9 katına çıkar.
• İkisi birlikte: Hem büyük nozul hem yüksek basınç seçildiğinde tüketim, ince sac ayarının 4 katını rahatça geçer (2,25 × 1,9 ≈ 4,3).
• Nozul durumu: Hasarlı ya da aşınmış nozul akışı bozar; kaliteyi korumak için basınç yükseltilir ve tüketim artar.

Gaz türü bu yüzden tüketimi belirleyen en büyük etkendir:

• Oksijen: Siyah sacı yakarak keser; düşük basınçla, çoğunlukla birkaç barın altında ve görece küçük debiyle çalışır.
• Azot: Eriyen metali üfleyerek atar ve kenarı oksitsiz bırakır; bunun için yüksek basınç (çoğunlukla 10-20 bar ve üzeri) ve büyük debi gerekir.
• Hava: Azota yakın basınç ve debiyle çalışır; farkı, gazı satın almak yerine kompresörle üretmenizdir.

Makinenizin kesim parametre tablosu her malzeme ve kalınlık için nozul çapını ve basıncı verir. Makine üreticiniz ya da gaz tedarikçiniz de nozul-basınç çiftine göre yaklaşık debi tablosu sağlayabilir. Kesin tüketim için bu tablolar ve kendi ölçümünüz esastır. Gazların kesim kalitesine etkisini oksijen, azot ve hava karşılaştırmasında ayrıca ele aldık.

Oksijen, azot ve hava için dakika başı gaz maliyeti: örnek hesap

Aşağıdaki debi ve fiyatlar örnek varsayımdır, ölçülmüş gerçek değer değildir. Amaç formülün nasıl işlediğini ve gazlar arasındaki farkın büyüklüğünü göstermektir.

1. Oksijen: 3 ÷ 60 × 16 = 0,80 TL/dk, saatte 48 TL.
2. Azot, ince sac (küçük nozul, orta basınç): 18 ÷ 60 × 14 = 4,20 TL/dk, saatte 252 TL.
3. Azot, kalın sac (büyük nozul, yüksek basınç): 40 ÷ 60 × 14 = 9,33 TL/dk, saatte 560 TL.

Bir iş üzerinden bakalım: 2 saat kesim süren kalın paslanmaz işinde gaz maliyeti 2 × 560 = 1.120 TL'dir. Aynı süre oksijenle siyah sac kesilseydi gaz 2 × 48 = 96 TL tutardı. Aynı makine, aynı süre; gaz kalemi on bir kattan fazla değişiyor.

Hava ile kesimde maliyet: kompresör elektriği ve bakım

Hava ile kesimde gaz faturası yoktur, ama hava bedava değildir. Lazer kesimde kullanılan hava yüksek basınçlı, kuru ve yağsız olmalıdır; aksi halde koruyucu cam ve optikler kirlenir. Maliyet üç kalemden oluşur: kompresörün elektriği, kurutucunun elektriği ve filtre, yağ, servis gibi bakım giderleri.

Formül: Hava maliyeti (TL/dk) = [kompresör gücü (kW) × yük oranı × elektrik fiyatı (TL/kWh) + kurutucu elektriği + saatlik bakım payı] ÷ 60

Örnek varsayım: 22 kW kompresör, %80 yük oranı, elektrik 3,5 TL/kWh, 1,5 kW kurutucu, yıllık 40.000 TL filtre-yağ-servis gideri ve yılda 2.000 saat havayla kesim.

1. Kompresör: 22 × 0,8 × 3,5 = 61,60 TL/saat.
2. Kurutucu: 1,5 × 3,5 = 5,25 TL/saat.
3. Bakım ve filtre: 40.000 ÷ 2.000 = 20,00 TL/saat.
4. Toplam: 86,85 TL/saat, yani 86,85 ÷ 60 = 1,45 TL/dk.

Bu örnekte hava, oksijenden pahalı ama azotun çok altında kalıyor. Kompresör yalnız kesimde değil, tankı doldururken ve boşta çalışırken de enerji harcar; yük oranını kompresörün çalışma sayacından ya da elektrik ölçümünden bulmak en sağlıklısıdır. Makinenin toplam enerji hesabı için fiber lazer elektrik tüketimi yazısına bakabilirsiniz; kompresörü hem elektrikte hem gazda iki kez saymamaya dikkat edin.

Gerçek gaz tüketimi nasıl ölçülür?

Tablo değeri başlangıçtır; teklifi taşıyacak olan kendi ölçümünüzdür. Atölyede uygulanabilen iki pratik yöntem vardır.

Yöntem 1: Tank seviye farkı

1. Ölçüm dönemini seçin: en az bir hafta, mümkünse iki dolum arası.
2. Dönem başında ve sonunda tank göstergesini aynı saatte okuyun.
3. Farkı gaz hacmine çevirin. Sıvı azotta 1 litre sıvı yaklaşık 0,65-0,70 m³ gaza karşılık gelir; kesin katsayıyı tedarikçinizden isteyin.
4. Aynı dönemde o gazla kesilen saati iş emirlerinden ya da makine sayacından toplayın.
5. Gaz hacmini kesim saatine bölün.

Örnek varsayım: 10.000 litrelik azot tankı bir haftada %78'den %66'ya indi. Fark %12, yani 1.200 litre sıvıdır. 1.200 × 0,69 = 828 m³ gaz eder. Aynı hafta azotla 40 saat kesim yapıldıysa tüketim 828 ÷ 40 = 20,7 m³/saattir. 14 TL/m³ ile bu, 20,7 ÷ 60 × 14 = 4,83 TL/dk demektir. Sıvı tanklarda kullanım olmasa da doğal buharlaşma kaybı olur; bu kayıp da gerçek maliyetinizin parçasıdır.

Yöntem 2: Fatura ÷ kesim saati

Daha kaba ama daha kolay yöntem, ayın gaz faturasını o ay o gazla yapılan kesim saatine bölmektir. Örnek varsayım: aylık azot faturası 42.000 TL, iş emirlerinden toplanan azotlu kesim süresi 150 saat. 42.000 ÷ 150 = 280 TL/saat, yani 4,67 TL/dk.

Bu yöntem kaçakları, buharlaşmayı ve deneme kesimlerini de içerdiği için gerçek maliyete yakındır. İki noktaya dikkat edin. Tank kirası gibi sabit kalemleri ya gaz maliyetine ya da genel gidere koyun, ikisine birden değil. Makine hem oksijen hem azot kullanıyorsa kesim saatlerini gaza göre ayırın; toplam makine saatine bölerseniz azotun maliyeti oksijenli işlere dağılır ve iki fiyat da yanlış çıkar.

Neden gaz tipine göre ayrı dakika ücreti gerekir?

Gaz hariç makine dakika maliyetiniz (amortisman, kira, personel, elektrik, bakım) örnek varsayımla 32 TL/dk olsun. Üzerine yukarıdaki gaz maliyetlerini ekleyelim ve bütün işler için tek bir ücret, 36 TL/dk kullandığınızı düşünelim.

Tek ücretle iki hata birden yaparsınız. Oksijenli siyah sac işlerinde dakikayı maliyetinden 3,20 TL pahalı satarsınız; bu işler rekabetin en sert olduğu işlerdir ve teklif kaybedersiniz. Kalın azotlu işlerde ise kâr eklemeden önce dakika başına 5,33 TL zarar yazarsınız; 2 saatlik bir işte yaklaşık 640 TL. Üstelik zarar eden işler, fiyatı ucuz göründüğü için en kolay kazandığınız işler olur.

Çözüm, makine başına gaz türüne göre ayrı dakika ücreti tanımlamaktır: oksijen, azot ve hava için birer ücret, gerekirse azotu kalınlık grubuna göre ikiye bölmek. Dakika satış ücreti, her gazın kendi maliyetinin üzerine kâr marjı eklenerek bulunur.

Ücretsiz lazer kesim maliyet Excel şablonunun Dakika Ücreti sayfasında gaz maliyetini TL/saat olarak girersiniz; gaz alanını değiştirerek her gaz için ayrı dakika ücreti çıkarabilirsiniz. O sayfada kompresör gücü toplam güce dahildir; hava için gaz alanına yalnız bakım ve filtre payını yazın. Tek parça için hızlı kontrol isterseniz lazer kesim maliyet hesaplayıcısında gazı seçip ilgili dakika ücretini girebilirsiniz.

Makine kaydında oksijen, hava ve azot için gaz bazlı dakika fiyatının nasıl tanımlandığını aşağıdaki eğitim videosunda görebilirsiniz.

Tank, tüp ya da jeneratör: birim fiyat nasıl değişir?

Formüldeki birim fiyat (TL/m³), gazı nasıl temin ettiğinize göre değişir:

• Tüp veya tüp paketi: Küçük tüketimde pratiktir; birim fiyat genellikle en yüksektir, değişim ve taşıma işçiliği de eklenir.
• Sıvı tank: Birim fiyat daha düşüktür; tank kirası ve buharlaşma kaybı hesaba katılır.
• Azot jeneratörü: m³ maliyeti elektrik, amortisman ve bakımdan oluşur; istenen saflık yükseldikçe üretim maliyeti artar.

Hangisinin size uygun olduğu aylık tüketiminize ve istediğiniz saflığa bağlıdır. Karşılaştırmayı azot jeneratörü, tank ve tüp yazısında ayrıntılı yaptık. Hangi yolu seçerseniz seçin, birim fiyatı m³'e çevirip bu yazıdaki formüle koyduğunuzda gazlar arasında adil bir karşılaştırma yaparsınız.

Özetle, lazer kesim gaz tüketimi hesaplama üç adımdır: tüketimi m³/saat olarak bulun, birim fiyatla TL/dk'ya çevirin ve bu değeri gaz türüne göre ayrı dakika ücretine ekleyin. Varsayımlar başlangıçtır; ölçüm geldikçe güncelleyin.

LazerCRM'de dakika ücreti makine bazında ve gaz türüne göre (oksijen, azot, hava, miks) ayrı tanımlanır; teklif, işte kullanılan gaza göre doğru ücretle hesaplanır. İş emirlerinde her işin makinesi, gazı, süresi ve kilosu kayıtlı kaldığı için gazla kesilen saati ayırmak kolaylaşır. Makine analizi, vardiya saatlerine göre gerçek çalışma süresini, kapasite kullanımını ve makinenin gerçek dakika maliyetini gösterir. Paketler ve 14 günlük ücretsiz deneme için LazerCRM paketleri sayfasına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Lazer kesimde gaz tüketimi nasıl hesaplanır?

Tüketimi m³/saat olarak bulun, 60'a bölüp gazın m³ fiyatıyla çarpın; sonuç kesim dakikası başına gaz maliyetidir. Örneğin 18 m³/saat azot tüketimi ve 14 TL/m³ örnek fiyatla gaz maliyeti 4,20 TL/dk olur. Tüketim değerini makinenizin kesim tablosundan, tedarikçinizden ya da kendi ölçümünüzden alın.

Azot neden oksijenden çok daha fazla tüketilir?

Azot eriyen metali yüksek basınçla üfleyerek atar; bunun için çoğunlukla 10-20 bar ve üzeri basınç ve daha büyük nozul kullanılır. Debi kabaca nozul kesit alanı ve mutlak basınçla orantılı arttığı için azotun saatlik tüketimi, düşük basınçla çalışan oksijene göre kat kat fazladır. Bu yüzden azotlu dakika ücreti oksijenliden yüksek olmalıdır.

Lazer kesimde hava kullanmak bedava mı?

Hayır. Hava ile kesimin maliyeti kompresör elektriği, kurutucu elektriği ve filtre, yağ, servis gibi bakım giderlerinden oluşur. Bu yazıdaki örnek varsayımla hava maliyeti yaklaşık 1,45 TL/dk çıktı; oksijenden yüksek, azottan belirgin biçimde düşük. Kötü kurutulmuş hava ayrıca koruyucu cam ve optik giderini artırır.

Gerçek gaz tüketimimi nasıl ölçerim?

İki yol vardır: tank göstergesini bir dönemin başında ve sonunda okuyup farkı o dönemde o gazla kesilen saate bölmek ya da aylık gaz faturasını aynı ay o gazla yapılan kesim saatine bölmek. Fatura yöntemi kaçak ve buharlaşmayı da içerdiği için gerçek maliyete yakındır. Her iki yöntemde de kesim saatlerini gaza göre ayırmak gerekir.

Nozul çapı gaz tüketimini ne kadar etkiler?

Çok etkiler, çünkü debi nozul ağzının kesit alanıyla, yani çapın karesiyle artar. Çap 2 mm'den 3 mm'ye çıktığında kesit 2,25 katına çıkar ve aynı basınçta tüketim kabaca bu oranda artar. Kesin değer için makine üreticisinin ya da gaz tedarikçisinin nozul-basınç tablosuna bakın.

Tüm işler için tek dakika ücreti kullanmak neden yanlış?

Bu yazıdaki örnek varsayımlarla gaz maliyeti oksijende 0,80 TL/dk, kalın sac azot kesiminde 9,33 TL/dk çıktı. Tek ücret kullanıldığında oksijenli işler olduğundan pahalı, azotlu işler olduğundan ucuz fiyatlanır. Örnekteki 36 TL/dk tek ücret, kalın azotlu işlerde dakika başına 5,33 TL zarar anlamına geliyordu.